Mongoolse dans: biyelgee en de deel

Dans gemaakt voor een kleine ruimte

Biyelgee is de dans die UNESCO de oorspronkelijke voorloper van de Mongoolse nationale dansen noemt. Hij komt voort uit het nomadenleven en blijft doorgaans beperkt tot de kleine ruimte in de ger, half zittend of in kleermakerszit uitgevoerd. Dat bepaalt alles eraan. Omdat er geen ruimte is om te bewegen, gebruiken de dansers hand-, schouder- en beenbewegingen, en het bovenlichaam vertelt het grootste deel van het verhaal. Als u Mongoolse dansers op een groot podium ziet, let dan op dat vocabulaire van het bovenlichaam onder de grotere bewegingen.

Wat de handen en schouders zeggen

De bewegingen drukken het dagelijks leven uit. UNESCO vermeldt huishoudelijk werk, gebruiken en tradities en spirituele kenmerken die aan verschillende etnische groepen verbonden zijn, en andere bronnen noemen melken, koken en jagen. Biyelgee-dansers dragen kleding en sieraden met kleuren, patronen en borduurwerk die specifiek zijn voor hun volk en gemeenschap. De dansen spelen een rol bij familie- en gemeenschapsevenementen zoals feesten, vieringen en bruiloften, en ze benadrukken familie-eenheid en begrip tussen de etnische groepen van Mongolië.

Elk volk danst zijn eigen variant

Er is niet één biyelgee. UNESCO plaatst de dans bij uitvoerders van verschillende etnische groepen in de provincies Khovd en Uvs, en elke groep heeft haar eigen vorm. De Bayid dansen met naar buiten gebogen knieën, terwijl ze bekers zure paardenmelk erop in balans houden, en de Dörvöd balanceren zulke bekers op hun hoofd en handen. De Zakhchin hurken en leunen voorover, en de Buryat dansen in een cirkel, altijd in de richting van de zon. Kostuum en gebaar vertellen u welke traditie u ziet.

• Bayid: knieën naar buiten gebogen, een beker airag erop in balans
• Dörvöd: bekers in evenwicht op hoofd en handen
• Zakhchin: dansers hurken met het lichaam naar voren geleund
• Buryat: een rondedans die de zon volgt

Muziek ervoor

De gebruikelijke begeleiding is de tovshuur, een getokkelde luit, de morin khuur en de ikhel, soms met andere instrumenten. Sommige dansen, zoals de Buryat yohor, worden alleen op stemmen gedanst. In westelijk Mongolië begeleidt de morin khuur ook een dans in driekwartsmaat die een beetje op een wals lijkt, met bewegingen die de dagelijkse taken van een nomadenfamilie nabootsen.

Waarom UNESCO het als bedreigd beschouwt

Biyelgee staat op UNESCO's lijst van erfgoed dat dringend bescherming nodig heeft, ingeschreven in 2009. De opgegeven redenen zijn duidelijk: de meeste mensen die de dans doorgeven zijn oud en hun aantal daalt, en er blijven weinig vertegenwoordigers over van de onderscheiden vormen van de verschillende groepen. Traditioneel wordt de dans aangeleerd via leertijd of thuis, binnen een familie, clan of buurt. Een podiumprogramma houdt het uiterlijk levend, al kan het die overdracht niet vervangen.

Wat een deel is

De deel is het traditionele Mongoolse kledingstuk, gemaakt van katoen, zijde, wol of brokaat. Het heeft geen knopen in het midden; de zijkanten worden over het lichaam geslagen, waarbij de linkerflap de rechter bedekt en met gespen aan de rechterkant wordt vastgemaakt. Een grote sjerp, meestal van zijde, wordt om het middel gedragen, en de ruimte tussen de flappen boven de riem vormt een grote zak. Zowel mannen als vrouwen dragen het. Ceremoniële deels, voor bruiloften en feestdagen, hebben zijden buitenlagen.

De kostuums lezen

Deels verschillen tussen volkeren en periodes. De Khalkha-deel heeft ronde randen bij de borstopening, en de Buryat-deel heeft vierkante. Ze komen in vele kleuren, meestal blauw, olijfgroen of bordeaux. Let in een zaal op de kraag, de lijn van gespen aan de rechterkant en de sjerp. Er hoeft niets uit het hoofd te worden geleerd, maar één opgemerkt detail maakt het hele kostuum gemakkelijker te lezen.

Waar contortionisme past

Een theatershow die dans en contorsie combineert, volgt een Mongoolse gewoonte. Verhalen over Mongoolse contorsie brengen het in verband met dans en met boeddhistische training van lichaam en geest, en het Mongoolse Staatscircus is de belangrijkste route naar professionele training geweest. De geschiedenis ervan wordt op verschillende manieren verteld, dus deze gids geeft er geen datum voor. Wat u op het podium ziet, is het resultaat: kracht en flexibiliteit, tegen muziek die vaak langzaam beweegt.