Taniec mongolski: biyelgee i deel

Taniec stworzony dla niewielkiej przestrzeni

Biyelgee to taniec, który UNESCO nazywa pierwotnym przodkiem mongolskich tańców narodowych. Wywodzi się z życia koczowniczego i zwykle ogranicza się do niewielkiej przestrzeni wewnątrz ger, wykonywany w półsiadzie lub ze skrzyżowanymi nogami. To kształtuje w nim wszystko. Ponieważ nie ma miejsca na przemieszczanie się, tancerze używają ruchów dłoni, ramion i nóg, a górna część ciała mówi najwięcej. Gdy zobaczysz mongolskich tancerzy na dużej scenie, szukaj tego słownika górnej części ciała pod większym ruchem.

Co mówią dłonie i ramiona

Ruchy wyrażają codzienne życie. UNESCO wymienia prace domowe, zwyczaje i tradycje oraz cechy duchowe związane z różnymi grupami etnicznymi, a inne źródła podają dojenie, gotowanie i polowanie. Tancerze biyelgee noszą odzież i biżuterię z kolorami, wzorami i haftem charakterystycznym dla swojego ludu i społeczności. Tańce odgrywają rolę w wydarzeniach rodzinnych i społecznych, takich jak uczty, uroczystości i wesela, i podkreślają jedność rodziny oraz zrozumienie między grupami etnicznymi Mongolii.

Każdy lud tańczy swój własny

Nie ma jednego biyelgee. UNESCO umiejscawia ten taniec wśród wykonawców z kilku grup etnicznych w prowincjach Chovd i Uvs, a każda grupa ma swoją własną formę. Bajid tańczą z kolanami wygiętymi na zewnątrz, balansując na nich kubkami kwaśnego mleka klaczy, a Dörvöd balansują takimi kubkami na głowach i dłoniach. Zakhchin kucają i pochylają się do przodu, a Buriaci tańczą w kręgu, zawsze poruszając się w kierunku słońca. Strój i gest mówią ci, którą tradycję oglądasz.

• Bajid: kolana wygięte na zewnątrz, kubek airag balansowany na nich
• Dörvöd: kubki balansowane na głowie i dłoniach
• Zakhchin: tancerze kucają z ciałem pochylonym do przodu
• Buryat: taniec w kręgu podążający za słońcem

Muzyka do niego

Zwykłym akompaniamentem jest tovshuur, szarpana lutnia, morin khuur i ikhel, czasem z innymi instrumentami. Niektóre tańce, takie jak buryacki yohor, tańczy się wyłącznie do głosów. W zachodniej Mongolii morin khuur towarzyszy także tańcowi w metrum trójdzielnym, nieco przypominającemu walca, z ruchami naśladującymi codzienne czynności rodziny nomadów.

Dlaczego UNESCO wpisuje go jako zagrożony

Biyelgee znajduje się na liście dziedzictwa wymagającego pilnej ochrony UNESCO, wpisane w 2009 roku. Podane powody są jasne: większość osób przekazujących taniec to ludzie starsi, a ich liczba maleje, i niewielu przedstawicieli odrębnych form poszczególnych grup pozostaje. Tradycyjnie taniec przekazywany jest przez terminowanie lub w domu, w obrębie rodziny, klanu czy sąsiedztwa. Program sceniczny podtrzymuje jego wygląd, choć nie może zastąpić tego przekazu.

Czym jest deel

Deel to tradycyjny mongolski strój, wykonany z bawełny, jedwabiu, wełny lub brokatu. Nie ma guzików pośrodku; boki są przeciągane przez ciało, lewa poła zakrywa prawą i zapina się na klamry po prawej stronie. Duży pas, zwykle jedwabny, noszony jest w talii, a przestrzeń między połami powyżej pasa tworzy dużą kieszeń. Noszą go zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Deele ceremonialne, na wesela i święta, mają jedwabne warstwy zewnętrzne.

Jak czytać kostiumy

Deele różnią się między ludami i epokami. Deel chałchaski ma okrągłe krawędzie przy rozcięciu na piersi, a deel buryacki — kwadratowe. Występują w wielu kolorach, najczęściej niebieskim, oliwkowym lub bordowym. W sali zwróć uwagę na kołnierz, linię klamer po prawej stronie i pas. Niczego nie trzeba zapamiętywać, ale jeden zauważony szczegół czyni cały kostium łatwiejszym do odczytania.

Gdzie pasuje kontorsja

Spektakl sceniczny łączący taniec i kontorsję podąża za mongolską tradycją. Przekazy o mongolskiej kontorsji wiążą ją z tańcem oraz z buddyjskim treningiem ciała i umysłu, a Mongolski Cyrk Państwowy od dawna jest główną drogą do profesjonalnego szkolenia. Jego historia opowiadana jest na różne sposoby, dlatego ten przewodnik nie podaje żadnej daty. To, co zobaczysz na scenie, jest efektem: siła i gibkość na tle muzyki, która często płynie powoli.