Urtiin duu: mongolska długa pieśń

Pieśń rozciągnięta w czasie

Nazwa odnosi się do długości, ale opisuje raczej sposób śpiewania niż to, jak długo pieśń trwa. Każda sylaba tekstu jest przeciągana przez długi czas, więc czterominutowa pieśń może zawierać zaledwie około dziesięciu słów. Tempo jest wolne, interwały szerokie, a rytm nie jest ustalony. Brak stałego pulsu to pierwsza rzecz, którą się zauważa; melodia płynie i faluje.

Jedna z dwóch wielkich form pieśni

UNESCO nazywa urtiin duu jedną z dwóch głównych form mongolskiej pieśni. Drugą jest pieśń krótka, bogino duu. Jako rytualna forma ekspresji związana z ważnymi uroczystościami i świętami, długa pieśń odgrywa szczególną i czcigodną rolę w społeczeństwie mongolskim — podaje UNESCO. Program, który ją zawiera, daje ci formę, którą sami Mongołowie kojarzą z ceremoniałem.

Ornament i skala

UNESCO opisuje długą pieśń jako liryczny chant, naznaczony obfitością ornamentów, falsetem, niezwykle szeroką skalą głosu i swobodną formą kompozycyjną. Wznosząca się melodia jest wolna i równomierna, natomiast opadająca melodia jest często przecinana żywym rytmem. Jeden z nazwanych ornamentów to shuranhai: przeciągnięte dźwięki z głębokim vibrato na samogłoskach. Razem te cechy czynią długą pieśń jednym z najbardziej rozpoznawalnych brzmień muzyki mongolskiej.

Gdy się ją śpiewa

Długa pieśń należy do wyjątkowych okazji, nie do radia. UNESCO wymienia wesela, wprowadzenie się do nowego domu, narodziny dziecka i znakowanie źrebiąt wśród okazji, przy których wykonują ją społeczności nomadów. Można ją usłyszeć także na Naadam, święcie zapasów, łucznictwa i wyścigów konnych. To powiązanie z momentami przełomowymi pomaga wyjaśnić, dlaczego długa pieśń może brzmieć poważnie: upamiętnia chwilę, a długość każdej frazy daje tej chwili przestrzeń.

Trzy nazwane style

Śpiewacy opisują długie pieśni w trzech stylach — besreg, suman i aizam — w przybliżeniu „moll", „zwykły" i „dur", czyli majestatyczny. Opisują one technikę wykonania i charakter, a nie długość pieśni. Pieśni aizam otwierają ceremonie i uczty oraz stanowią próbę zarówno dla śpiewaka, jak i dla skrzypka. Programy się zmieniają, więc nikt nie może obiecać konkretnego utworu w konkretnym dniu.

Kto akompaniuje

We wschodniej Mongolii długa pieśń jest zwykle śpiewana z morin khuur, a czasem z dawnym fletem zwanym limbe. Grupy Ojratów na zachodzie śpiewają zazwyczaj bez akompaniamentu lub z igil, instrumentem smyczkowym spokrewnionym ze skrzypcami. Śpiewak, który utrzyma dźwięk najdłużej, cieszy się większym uznaniem, a teksty wahają się od filozoficznych i religijnych po romantyczne i celebratoryjne, często z koniem jako powracającym symbolem.

Czytaj dalej: Morin khuur: skrzypce z końską głową

Jak dawna i jak krucha

UNESCO podaje, że długa pieśń najprawdopodobniej powstała 2000 lat temu i że jest odnotowywana w dziełach literackich od XIII wieku. Wiele regionalnych stylów przetrwało. Jednak od lat pięćdziesiątych XX wieku urbanizacja i industrializacja zepchnęły życie nomadów na margines, a w niektórych miejscach step zamienił się w pustynię, więc wiele rodzin osiadło. Klasyczne motywy, takie jak pochwała cnót nomadów, tracą na znaczeniu. UNESCO wpisało długą pieśń w 2008 roku jako wspólne dziedzictwo Mongolii i Chin.

Najdłuższe pieśni

Niektóre długie pieśni są monumentalne. Uvgin shuvuu khoyor, zwana także Jargaltain delger, może trwać do trzech godzin, gdy śpiewa się wszystkie 32 zwrotki. Program sceniczny tego nie zapewni, a pieśń w mieszanym występie to pojedynczy utwór trwający kilka minut. Jednak istnienie takich pieśni pokazuje, jak daleko może rozciągnąć się ta forma i dlaczego kilka minut długiej pieśni na scenie to zaledwie jej próbka.

Słuchanie w sali

Oprzyj się pokusie czekania, aż melodia się rozwiąże. Pozwól, by pierwszy długi dźwięk niósł cię przez chwilę, zauważ, gdzie głos wznosi się ku górze, i wsłuchaj się w ozdobnik, który zdobi linię, zanim opadnie. Jeśli dołączy skrzypce, śledź, jak muzyk powtarza głos. Nie chodzi o to, by wychwycić każde słowo, lecz by poczuć tempo pieśni stworzonej dla otwartej przestrzeni. Daj jej minutę, zanim ją ocenisz.