Morin khuur: at başlı keman

İki tel ve bir at başı

Morin khuur, iki telli yaylı bir kemandır. UNESCO, uzun perdesiz bir sap üzerinde içi boş, yamuk biçimli bir gövdeyi, tepesinde oyulmuş bir at başını ve altında kulak gibi dışarı çıkan iki akort burgusunu tanımlar. Ses tahtası hayvan derisiyle kaplıdır; teller ve yay at kılından yapılmıştır. Ses, yayın iki tel üzerinde kaydırılması veya sürtülmesiyle çıkar; bu yüzden iyi bir icracı ona insan sesi gibi tınlatabilir.

Moğolistan'ın ulusal enstrümanı

Morin khuur, Moğol halkının en önemli çalgılarından biridir ve ulusun simgesi sayılır. Birçok Moğol, barış ve mutluluğun işareti olarak evinde bir tane bulundurur. Moğolcada bu ad, at kemanı anlamına gelir. Batı Moğolistan'da çalgı ikil, doğuda ise shoor olarak bilinir. UNESCO, geleneksel müziğini 2003'te ilan etmiş ve 2008'de Temsili Liste'ye kaydetmiştir.

Göründüğünden daha eski

UNESCO, at başlarıyla bezeli telli çalgıların on üçüncü ve on dördüncü yüzyıllardaki Moğol İmparatorluğu'ndan kalma yazılı kaynaklarda göründüğünü belirtir. Bu, at başlı kemanı Moğol İmparatorluğu'nun yazılı kayıtlarına yerleştirir. Tasarımı, göçebe yaşamın merkezinde yer alan at kültüyle bağlantılıdır ve keman, bir müzik aleti olmasının yanı sıra ritüellerin ve günlük işlerin bir parçasıydı.

İki efsane

At başını iki öykü açıklar. Birinde, Guguk Kuşu Namjil adlı bir çobana uçan bir at verilir; çoban geceleri sevdiği kadını görmek için bu ata biner. Kıskanç bir kadın atın kanatlarını keser, at düşüp ölür ve yas tutan çoban, atın derisinden ve kuyruk kıllarından bir keman yapar. Diğerinde, Sükhe adlı bir oğlan, kötü bir beyin beyaz atını öldürmesinin ardından ilk kemanı yapar; atın ruhu ona ikisinin yalnız kalmaması için böyle yapmasını söylemiştir.

Nasıl tutulur ve yayla çalınır

Çalgıcı enstrümanı neredeyse dik tutar; ses kutusu kucakta ya da bacakların arasındadır. Yay alttan, avuç içi yukarı bakacak biçimde tutulur ve el çalarken gevşek at kıllarını gerebilir; bu da tını üzerinde ince bir denetim sağlar. Sap perdesizdir ve sol el telleri parmaklarla sıkarak durdurur. Bu yüzden tını, perdeli bir çalgının taklit edemeyeceği biçimde notalar arasında bükülüp kayabilir.

Neler çalar

Morin khuur ağırlıklı olarak solo bir çalgıdır, ama aynı zamanda danslara, uzun şarkılara, mitolojik öykülere, törenlere ve atlarla bağlantılı günlük işlere eşlik eder. Repertuvarın bir bölümü, hayvanları evcilleştirmeye yönelik ezgiler olan tatlaga'dır. Naadam'da çalgıcılar en iyi at ve baş pehlivan için övgü şarkıları seslendirir. Bu çeşitlilik karma bir programda önemlidir: aynı keman yavaş bir şarkıyı, bir dansı ve atı taklit eden bir ezgiyi taşıyabilir.

Sonraki: Urtiin duu: Moğol uzun şarkısı

Bozkırdan sahneye

UNESCO, çalgıyı bir salonda duyan herkes için önemli olan bir değişime işaret eder. Moğolların çoğu artık kemanın tarihsel ortamından uzakta, kentlerde yaşıyor. Sahnede çalgı çoğu zaman performans için akort edilir; bu da onu daha tiz ve daha yüksek sesli kılar ve bazı ince tını nüanslarını siler. Güney Moğolistan'daki çoban toplulukları hâlâ birçok eski çalma biçimini ve bunlara bağlı gelenekleri sürdürüyor. Bir tiyatroda duyduğunuz şey, bir mekâna uyarlanmış gerçek bir gelenektir.

Salonda dinlemek

Yay kolunu ve at başını birlikte izleyin. Bir halk programında morin khuur önce tek başına çalabilir, ardından bir şarkıcıya ya da dansa eşlik edebilir. Notaların birbirine kayarak geçişini dinleyin; bu, perdeli bir enstrümanın asla yapamadığı şeydir. Birden fazla keman çalınıyorsa, daha büyük bir bas versiyonu olan ikh khuur altlarına derinlik katabilir. Enstrümanı beğenmek için uzman olmanıza gerek yok; ses ilk duyuşta sevilmesi kolay bir sestir.