Urtiin duu: Moğol uzun şarkısı

Uzatılmış bir şarkı

Adı uzunluğa işaret eder, ama bir şarkının ne kadar sürdüğünden çok nasıl söylendiğini anlatır. Metnin her hecesi uzun süre tutulur, öyle ki dört dakikalık bir şarkı yalnızca yaklaşık on kelime içerebilir. Tempo yavaştır, aralıklar geniştir ve sabit bir ritim yoktur. Düzenli bir vuruşun olmayışı ilk fark edilen şeydir; melodi sürüklenir ve kabarır.

İki büyük şarkı formundan biri

UNESCO, urtiin duu'yu Moğol şarkısının iki büyük formundan biri olarak tanımlar. Diğeri kısa şarkı, bogino duu'dur. UNESCO'ya göre, önemli kutlamalar ve şenliklerle ilişkilendirilen ritüel bir ifade biçimi olarak uzun şarkı, Moğol toplumunda kendine özgü ve onurlu bir rol oynar. Bir programda uzun şarkıya yer verilmesi, Moğolların bizzat törenle ilişkilendirdiği formu size sunuyor demektir.

Süsleme ve ses genişliği

UNESCO, uzun şarkıyı bol süsleme, falsetto, son derece geniş bir vokal aralık ve serbest bir kompozisyon formuyla belirginleşen lirik bir ilahi olarak tanımlar. Yükselen melodi yavaş ve istikrarlıdır; düşen melodi ise sık sık canlı bir ritimle kesilir. Adı anılan bir süsleme shuranhai'dir: ünlüler üzerinde derin bir vibratoyla sürdürülen notalar. Tüm bu özellikler uzun şarkıyı Moğol müziğinin en tanınabilir seslerinden biri yapar.

Ne zaman söylenir

Uzun şarkı radyoya değil, özel günlere aittir. UNESCO, göçebe toplulukların bu şarkıyı seslendirdiği anlar arasında düğünleri, yeni bir evin açılışını, bir çocuğun doğumunu ve tayların damgalanmasını sayar. Naadam'da, yani güreş, okçuluk ve at yarışı festivalinde de duyulabilir. Dönüm noktalarıyla kurulan bu bağ, uzun bir şarkının neden ağırbaşlı tınlayabildiğini açıklar: bir anı işaretler ve her cümlenin uzunluğu o ana alan tanır.

Üç adlandırılmış üslup

Şarkıcılar uzun şarkıları besreg, suman ve aizam adlı üç üslupta tanımlar; bunlar kabaca "minör", "olağan" ve "majör" ya da görkemli anlamına gelir. Bu adlar bir şarkının uzunluğunu değil, icra tekniğini ve karakterini anlatır. Aizam şarkıları törenleri ve şölenleri açar; hem şarkıcıyı hem de keman çalanı sınar. Programlar değişir, bu yüzden kimse belirli bir tarihte belirli bir eseri vaat edemez.

Kime eşlik eder

Doğu Moğolistan'da uzun şarkı genellikle morin khuur eşliğinde, bazen de limbe adlı eski bir flütle söylenir. Batıdaki Oirat toplulukları genellikle eşliksiz ya da kemanla akraba yaylı bir çalgı olan igil ile söyler. Bir notayı en uzun süre tutan şarkıcı daha çok saygı görür; sözler felsefi ve dini temalardan romantik ve kutlamaya uzanan bir yelpazede gezinir ve sık sık at imgesiyle bezelidir.

Sonraki: Morin khuur: at başlı keman

Ne kadar eski, ne kadar kırılgan

UNESCO, uzun şarkının yaygın inanışa göre 2.000 yıl önce ortaya çıktığını ve on üçüncü yüzyıldan bu yana edebi eserlerde kayda geçtiğini belirtir. Birçok yöresel üslup günümüze ulaşmıştır. Ancak 1950'lerden bu yana kentleşme ve sanayileşme göçebe yaşamı geri plana itti; bazı yerlerde otlaklar çöle dönüştü ve pek çok aile yerleşik hayata geçti. Göçebelerin erdemlerini övmek gibi klasik temalar anlamını yitiriyor. UNESCO, uzun şarkıyı 2008'de Moğolistan ile Çin'in ortak mirası olarak tescil etti.

En uzun şarkılar

Bazı uzun şarkılar anıtsaldır. Jargaltain delger olarak da bilinen Uvgin shuvuu khoyor, 32 kıtasının tamamı söylendiğinde üç saate kadar uzayabilir. Bir sahne programı size bunu sunmaz; karma bir gösterideki bir şarkı, birkaç dakikalık tek bir parçadır. Ama bu tür şarkıların varlığı, formun ne kadar genişleyebildiğini ve sahnede birkaç dakikalık uzun şarkının neden yalnızca bir örnek olduğunu gösterir.

Salonda dinlemek

Melodinin çözülmesini bekleme dürtüsüne kapılmayın. Bırakın ilk uzun nota sizi bir süre taşısın; sesin nerede yukarı sıçradığına dikkat edin ve düşmeden önce dizeyi süsleyen bezemeyi dinleyin. Bir keman eşlik ederse, icracının sesi nasıl yankıladığını izleyin. Mesele her kelimeyi yakalamak değil, açık araziler için yaratılmış bir şarkının temposunu hissetmektir. Yargılamadan önce ona bir dakika tanıyın.